Cevdet Yaşaroğlu
VARLIK ÜZERİNE DÜŞÜNÜNCE
DESCARTES'IN MEDİTASYONLARI ÜZERİNE ÇÖZÜMLEMELER
Varlık Üzerine Sistematik Düşünce Üretme ve Üretilmiş Bir Düşüncenin Mantıksal Kuruluşunu Eleştirel Olarak Çözümleme Seminerleri
I. SEMİNER SETİNİN AMACI
Bu seminer setinin temel amacı, varlık (ontoloji) üzerine sistematik bir felsefi düşünce üretme ve üretilmiş bir varlık düşüncesini kurucu önermeleri, mantıksal çıkarımları ve gerekçelendirme ilişkileri bakımından eleştirel çözümlemeye tabi tutma becerisi kazandırmaktır.
Bu amaç doğrultusunda Descartes'ın İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar adlı eseri, sistematik bir varlık düşüncesinin nasıl kurulduğunu ve yürütüldüğünü incelemek üzere örnek metin olarak ele alınmaktadır.
Seminerlerde Descartes'ın ulaştığı felsefi sonuçların öğrenilmesiyle yetinilmeyecek; bu sonuçların hangi başlangıç ilkelerinden hareketle, hangi kurucu önermeler, ana akıl yürütmeler ve ara çıkarımlar aracılığıyla, hangi mantıksal ve modal ilişkiler içinde elde edildiği araştırılacaktır.
Bu araştırma üç aşamalı bir çözümleme yöntemiyle yürütülecektir:
- Kurucu Önermeler Zincirinin Belirlenmesi: Bir felsefi düşüncenin başlangıç probleminden nihai sonucuna kadar hangi kurucu önermeler aracılığıyla ilerlediğinin ve bu önermelerin birbirlerine nasıl bağlandığının ortaya konulması.
- Kıyas Formlarının ve Çıkarımların Modal Statülerinin İncelenmesi: Kurucu önermeler arasındaki mantıksal çıkarımların yeniden kurulması, ana kıyaslarla ara çıkarımların ayrılması, çıkarımların biçimsel geçerliliğinin, öncüllerinin gerekçelendirilmesinin ve sonuçlarının modal karakterlerinin değerlendirilmesi.
- Düşüncenin Kuruluş ve Yürütülüş Mantığının Çözümlenmesi: Bir filozofun düşüncesini hangi başlangıç noktasından hareketle, hangi yöntemle, hangi kavramsal ve metafiziksel ilkeleri kullanarak sistematik bir bütün hâlinde inşa ettiğinin ortaya konulması.
Bu yöntem aracılığıyla öğrencilerin yalnızca mevcut felsefi sistemleri anlamaları ve eleştirmeleri değil, kendi felsefi düşüncelerini kurarken de başlangıç ilkelerini belirleyebilmeleri, kurucu önermeler geliştirebilmeleri, bu önermeler arasında geçerli gerekçelendirme ilişkileri kurabilmeleri ve ulaştıkları sonuçların mantıksal ve modal statülerini denetleyebilmeleri hedeflenmektedir.
Dolayısıyla seminer setinin nihai hedefi, öğrencilerin felsefe tarihindeki düşünceleri öğrenen ve yorumlayan kişiler olmanın ötesine geçerek, bağımsız biçimde sistematik felsefi düşünce üretebilmeye ve üretilmiş düşüncelerin mantıksal kuruluşunu eleştirel olarak değerlendirebilmeye dair etkili bir tecrübe edinmeleridir.
II. 12 BLOKLUK SEMİNER PROGRAMI
1. BLOK: Sistematik Felsefi Düşüncenin Başlangıç Problemi
Birinci Meditasyon: Şüphe Edilebilecek Şeyler Üzerine
Birinci 45 dakika: Kurucu problem ve önermeler
Sistematik bir varlık düşüncesinin hangi başlangıç ilkeleriyle kurulabileceği sorunu ele alınacaktır. Descartes'ın geleneksel bilgi kabullerini sorgulama yöntemi; duyusal yanılsama, rüya ve aldatıcı güç varsayımlarının işlevleri incelenecektir.
İkinci 45 dakika: Mantıksal çözümleme
Metodolojik şüphenin ana argümanları yeniden kurulacak; şüphe edilebilirlik ile yanlışlık, epistemik imkân ile ontolojik yokluk arasındaki ayrımlar değerlendirilecektir.
Seminer problemi: Bir felsefi sistemin kuruluşunda başlangıç ilkeleri hangi gerekçeyle kabul veya reddedilebilir?
Beklenen kazanım: Öğrencinin bir düşüncenin başlangıç varsayımlarını belirleyebilmesi ve bunların gerekçelendirme gücünü sınayabilmesi.
2. BLOK: Şüphenin Mantıksal Sınırları ve Düşüncenin Sıfır Noktası
Birinci Meditasyon'dan İkinci Meditasyon'a Geçiş
Birinci 45 dakika: Şüphenin genişletilmesi
Matematiksel kesinlik, aldatıcı Tanrı ihtimali ve kötücül cin varsayımı incelenecektir. Metodolojik şüphenin bilgi alanını nasıl genişlettiği ve eski kanaatlerin askıya alınmasıyla nasıl bir başlangıç noktası oluşturduğu araştırılacaktır.
İkinci 45 dakika: Geçiş öncülleri
Şüphe edilebilir bütün önermelerin askıya alınmasından, şüphe etme ediminin kendisinin araştırılmasına geçiş çözümlenecektir. Bu geçişin doğrudan bir tümdengelim mi, yoksa düşünme ediminin zorunlu koşulunun belirlenmesi mi olduğu tartışılacaktır.
Seminer problemi: Bütün bilgilerden şüphe eden bir düşünce, kendi kuruluşu için şüphe edilemez bir başlangıç bulabilir mi?
Beklenen kazanım: Öğrencinin bir felsefi problemin önceki çözümleme sonucundan nasıl doğduğunu gösterebilmesi.
3. BLOK: İlk Kesinlikten Düşünen Öznenin Belirlenmesine
İkinci Meditasyon: İnsan Zihninin Doğası
Birinci 45 dakika: Cogito ve düşünen özne
Ego sum, ego existo önermesinin kesinliği, düşünme edimi ile düşünen öznenin varlığı arasındaki ilişki, res cogitanskavramı ve düşünmenin kipleri incelenecektir. Balmumu örneği aracılığıyla duyusal bilgi ile zihinsel kavrayışın ayrımı ele alınacaktır.
İkinci 45 dakika: Kıyas ve doğrudan kavrayış
Cogitonun mantıksal yeniden kuruluşu, öznenin varlığından düşünme mahiyetine geçiş ve zihnin bedenden daha kolay bilinmesi argümanları değerlendirilecektir.
Seminer problemi: Bir varlığın mevcut olduğunun kesin olarak bilinmesinden, o varlığın mahiyetine hangi gerekçeyle ulaşılabilir?
Beklenen kazanım: Öğrencinin doğrudan kavrayış, mantıksal çıkarım ve mahiyet belirlemesini birbirinden ayırabilmesi.
4. BLOK: Fikirlerin Gerçekliği ve Nedensel Gerekçelendirme
Üçüncü Meditasyon: Tanrı'nın Varlığı Üzerine
Birinci 45 dakika: Fikirlerin ontolojik statüsü
Açık ve seçik kavrayışın doğruluk ölçütü olarak belirlenmesi, fikirlerin sınıflandırılması, biçimsel ve nesnel gerçeklik ayrımı, nedensellik ilkesi ve gerçeklik dereceleri incelenecektir.
İkinci 45 dakika: Nedensellik kıyasları
Nedenin sonuçtan daha az gerçeklik içeremeyeceği ilkesinin fikirlerin nesnel gerçekliğine uygulanması, kategorik kıyasların yeniden kurulması ve nedensel zorunluluk iddiası çözümlenecektir.
Seminer problemi: Zihinde bulunan bir fikrin temsil ettiği gerçeklikten hareketle o fikrin nedeninin varlığına ulaşılabilir mi?
Beklenen kazanım: Öğrencinin nedensel gerekçelendirmeyi biçimsel geçerlilik ve metafiziksel öncüller bakımından değerlendirebilmesi.
5. BLOK: Tanrı'nın Varlığına İlişkin Nedensel Kanıtlar
Üçüncü Meditasyon'un Devamı
Birinci 45 dakika: İki nedensel kanıt
Sonsuz Tanrı fikrinin nedeni, sonlu öznenin nedensel yetersizliği, öznenin kendi varlığının nedeni olamaması ve varlıkta korunmanın nedensel açıklaması incelenecektir.
İkinci 45 dakika: Ana kıyaslar ve ara çıkarımlar
Tanrı fikrinden Tanrı'nın varlığına geçiş ile öznenin varlığından Tanrı'nın varlığına geçiş ayrı ayrı yeniden kurulacaktır. Nedensel kanıtların öncülleri, eksik gerekçelendirmeleri ve modal karakterleri tartışılacaktır.
Seminer problemi: Sonlu bir varlığın kendisinin ve fikirlerinin nedensel açıklaması, sonsuz bir varlığın fiilî mevcudiyetini zorunlu olarak gerektirir mi?
Beklenen kazanım: Öğrencinin bir metafiziksel kanıtı ana kıyas ve ara çıkarımlarına ayırarak bağımsız biçimde denetleyebilmesi.
6. BLOK: Metafiziksel Güvence ve Bilginin Kesinliği
Üçüncü Meditasyon'un Sonuçları ve Dördüncü Meditasyon'a Geçiş
Birinci 45 dakika: Tanrı'nın aldatmazlığı
Tanrı'nın mutlak yetkinliğinden aldatmazlığına geçiş, açık ve seçik kavrayışın güvenilirliği ve metafiziksel güvence sorunu incelenecektir.
İkinci 45 dakika: Gerekçelendirme zincirinin denetlenmesi
Tanrı'nın varlığı, aldatmazlığı ve açık-seçik kavrayışın doğruluğu arasındaki çıkarım ilişkileri yeniden kurulacaktır. Kartezyen Döngü problemi ve bir sonucun kendisini temellendiren öncüllerle ilişkisi tartışılacaktır.
Seminer problemi: Bir düşünce sistemi, kendi doğruluk ölçütünü döngüselliğe düşmeden temellendirebilir mi?
Beklenen kazanım: Öğrencinin bir felsefi sistemde döngüsel gerekçelendirmeyi ve örtük öncülleri tespit edebilmesi.
7. BLOK: Yanılgının Ontolojik ve Epistemolojik Açıklaması
Dördüncü Meditasyon: Hakikat ve Yanlışlık Üzerine
Birinci 45 dakika: Yanılgı problemi
Tanrı'nın aldatmazlığı ile insanın yanılabilirliği, anlama yetisi ile iradenin ayrımı ve bu yetilerin kapsamları incelenecektir.
İkinci 45 dakika: Yanılgı kıyasları
Yanılgının nedeni, iradenin anlama yetisinin sınırlarını aşması, özgürlük ile kayıtsızlığın ayrımı ve yargının askıya alınması argümanları yeniden kurulacaktır.
Seminer problemi: Bir düşünce sisteminde yanılgı, olumlu bir gerçeklik olarak mı, yoksa bilme ve yargılama etkinliğindeki bir yoksunluk olarak mı açıklanmalıdır?
Beklenen kazanım: Öğrencinin bir metafiziksel ilkeyle ona aykırı görünen olguyu bağdaştırmak için geliştirilen argümanları çözümleyebilmesi.
8. BLOK: Mahiyet, Zorunluluk ve Ontolojik Kanıt
Beşinci Meditasyon: Maddi Şeylerin Özü ve Tanrı'nın Varlığı Üzerine
Birinci 45 dakika: Matematiksel mahiyetler
Maddi şeylerin mahiyetlerinin fiilî varoluşlarından bağımsız kavranması, hakiki ve değişmez doğalar, üçgen örneği ve mahiyetten zorunlu özelliklerin çıkarılması incelenecektir.
İkinci 45 dakika: Ontolojik kanıt
Tanrı'nın mutlak yetkinliği, zorunlu varoluşun mahiyete ait olması ve ontolojik kanıtın mantıksal kuruluşu değerlendirilecektir.
Seminer problemi: Bir şeyin mahiyetine ilişkin zorunlu bir belirlemeden o şeyin fiilî veya zorunlu varoluşuna hangi koşullarda geçilebilir?
Beklenen kazanım: Öğrencinin mahiyetsel zorunluluk ile varoluşsal zorunluluğu birbirinden ayırabilmesi.
9. BLOK: Ontolojik Kanıtın Eleştirisi ve Kalıcı Kesinlik
Beşinci Meditasyon'un Devamı
Birinci 45 dakika: Ontolojik kanıtın gerekçelendirilmesi
Üçgenin zorunlu özellikleriyle Tanrı'nın zorunlu varoluşunun karşılaştırılması, ontolojik kanıta yöneltilen itirazlar ve Tanrı'nın varoluşunun diğer mahiyetlerden farklılığı incelenecektir.
İkinci 45 dakika: Epistemik kesinlik
Matematiksel zorunluluk ile bilginin kalıcı kesinliği ayrılacak, Tanrı'nın aldatmazlığının bu kesinlikteki işlevi ve Kartezyen Döngü problemi yeniden değerlendirilecektir.
Seminer problemi: Bir önermenin zorunlu olarak doğru olmasıyla onun kesin olarak bilinmesi aynı şey midir?
Beklenen kazanım: Öğrencinin mantıksal, metafiziksel ve epistemik zorunlulukları ayrı gerekçelendirme düzeyleri olarak inceleyebilmesi.
10. BLOK: Mahiyetin Bilgisinden Maddi Dünyanın Fiilî Varoluşuna
Altıncı Meditasyon: Maddi Şeylerin Varlığı Üzerine
Birinci 45 dakika: Maddi şeylerin varoluşunun gerekçelendirilmesi
Beşinci Meditasyon'da açık ve seçik olarak kavranan maddi mahiyetlerden hareketle maddi şeylerin varoluşunun metafiziksel imkânı incelenecektir. Mahiyetin kavranması, metafiziksel imkân ve fiilî varoluş arasındaki ayrım ortaya konulacaktır.
Ardından hayal gücü ile saf anlama yetisinin işlevleri karşılaştırılacak; üçgen ve bin kenarlı çokgen örnekleri aracılığıyla hayal gücünün bedensel bir yetiye bağlı olabileceği yönündeki açıklama değerlendirilecektir.
Duyusal fikirlerin öznenin iradesinden bağımsız olarak meydana gelmesi ve bu fikirlerin etkin nedeninin araştırılması ele alınacaktır. Duyusal fikirlerin maddi şeylerden kaynaklandığına ilişkin güçlü doğal eğilim ile Tanrı'nın aldatmazlığı arasındaki gerekçelendirme ilişkisi incelenecektir.
İkinci 45 dakika: Ana kıyaslar ve modal statüler
Maddi şeylerin varoluşunun imkânına ilişkin kıyas, hayal gücünün bedensel açıklamasına ilişkin olasılık argümanı ve duyusal fikirlerin etkin nedenine ilişkin çıkarımlar yeniden kurulacaktır.
Maddi şeylerin fiilî varoluşuna ilişkin ana kıyas, Tanrı'nın aldatmazlığına dayanan öncülleriyle birlikte incelenecektir. Özellikle duyusal fikirlerin iradeden bağımsız olmasından onların maddi şeylerden kaynaklandığı sonucuna doğrudan geçilip geçilemeyeceği tartışılacaktır.
Çıkarımların modal statüleri bakımından metafiziksel imkân, epistemik olasılık, metafiziksel gerekçelendirme ve olgusal varoluş birbirinden ayrılacaktır.
Seminer problemi: Bir şeyin mahiyetinin açık ve seçik olarak kavranmasından onun fiilen mevcut olduğu sonucuna hangi ek öncüller aracılığıyla ulaşılabilir?
Beklenen kazanım: Öğrencinin metafiziksel imkân ile fiilî varoluş arasındaki mantıksal ayrımı koruyarak bir varoluş kanıtının kurucu öncüllerini, ara çıkarımlarını ve modal karakterini yeniden kurabilmesi.
11. BLOK: Zihin ile Bedenin Gerçek Ayrımı ve Birliği
Altıncı Meditasyon'un Devamı
Birinci 45 dakika: Zihin ve bedenin ontolojik statüleri
Zihnin özü düşünme olan, bedenin ise özü uzam olan birer tam şey olarak açık ve seçik biçimde kavranması incelenecektir.
Zihin ile bedenin kavramsal farklılığı, ayrı var edilebilirliği ve gerçek ayrımı arasındaki gerekçelendirme ilişkileri ele alınacaktır.
Zihnin bölünemezliği ile bedenin bölünebilirliği karşılaştırılacak; bu karşıtlığın gerçek ayrım kanıtındaki işlevi belirlenecektir.
Ardından zihin ile bedenin gerçek ayrımına rağmen insanın bedenli varoluşunda nasıl bir birlik oluşturduğu araştırılacaktır. Kaptan-gemi benzetmesi, açlık, susuzluk ve acı gibi duyusal yaşantılar aracılığıyla zihin-beden birliğinin açıklanması incelenecektir.
İkinci 45 dakika: Gerçek ayrım, birlik ve duyusal yanılgı kıyasları
Zihin ile bedenin gerçek ayrımı kıyası, açık ve seçik kavrayıştan ayrı var edilebilirliğe ve oradan gerçek ayrıma geçişi oluşturan ara çıkarımlara ayrılacaktır.
Bölünebilirlik ve bölünemezlik argümanının bağımsız bir kanıt mı, yoksa gerçek ayrımı destekleyen tamamlayıcı bir gerekçe mi olduğu değerlendirilecektir.
Zihin-beden birliği argümanı, duyusal yaşantıların doğrudan tecrübe edilmesiyle bu yaşantıların metafiziksel açıklaması arasındaki ayrım korunarak incelenecektir.
Duyuların bedenin korunmasına yönelik işlevi ve duyusal yanılgının mekanik açıklaması ele alınacak, Tanrı'nın aldatmazlığıyla duyusal yanılgının nasıl bağdaştırılmaya çalışıldığı tartışılacaktır.
Seminer problemi: İki varlığın gerçek olarak ayrı olduklarının temellendirilmesi, onların fiilî bir birlik oluşturmalarını dışlar mı? Gerçek ayrım ile fiilî birlik hangi metafiziksel öncüller aracılığıyla bağdaştırılabilir?
Beklenen kazanım: Öğrencinin kavramsal farklılık, mahiyetsel ayrım, metafiziksel ayrı var edilebilirlik, gerçek ayrım ve fiilî birlik arasındaki ilişkileri çözümleyebilmesi, bir ontolojik sistemde birbirine karşıt görünen belirlemelerin hangi gerekçelerle birlikte savunulabildiğini değerlendirebilmesi.
12. BLOK: Altı Meditasyonun Sistematik Kuruluşu ve Bütünsel Mantıksal Değerlendirmesi
Altıncı Meditasyon'un Sonucu ve Altı Meditasyonun Bütünsel Çözümlemesi
Birinci 45 dakika: Meditasyonlar arasındaki geçiş öncülleri ve düşüncenin kuruluş zinciri
Altıncı Meditasyon'un sonunda uyanıklık ile rüya deneyimlerinin ayırt edilmesi ve Birinci Meditasyon'da başlatılan genel şüphenin sınırlandırılması incelenecektir.
Ardından altı meditasyonun bütünsel kuruluşu, her meditasyonda ulaşılan sonucun sonraki meditasyonda hangi yeni öncül işlevini kazandığı bakımından yeniden ele alınacaktır.
Bu kapsamda şüpheden düşünen öznenin kesinliğine, düşünen öznenin kesinliğinden fikirlerin nedensel açıklamasına, Tanrı'nın varlığı ve aldatmazlığından doğru yargılamanın şartlarına, doğru yargılamadan mahiyetlerin zorunlu belirlemelerine ve mahiyetin bilgisinden maddi şeylerin fiilî varoluşuna geçişler çözümlenecektir.
Her geçişte önceki meditasyondan devralınan öncül, yeni eklenen öncül, ara çıkarım ve ulaşılan sonuç birbirinden ayrılacaktır.
Böylece Descartes'ın düşüncesinin tek bir başlangıç önermesinden gerçekleştirilen kesintisiz bir tümdengelimden mi, yoksa farklı gerekçelendirme biçimlerinin birbirine bağlandığı sistematik bir kuruluştan mı oluştuğu değerlendirilecektir.
İkinci 45 dakika: Bütünsel eleştirel çözümleme ve öğrencinin bağımsız düşünce üretimi
Altı meditasyon boyunca kullanılan temel akıl yürütme tarzları karşılaştırılacaktır: analitik geriye gidiş, tümdengelim, saçmaya indirgeme ve kavramsal karşılaştırma yoluyla gerekçelendirme.
Bu akıl yürütmelerin biçimsel geçerlilikleri, öncüllerinin metafiziksel doğrulukları ve sonuçlarının modal statüleri arasındaki ayrımlar bütünsel olarak değerlendirilecektir.
Özellikle Tanrı'nın varlığına ilişkin nedensel kanıtların öncülleri, ontolojik kanıtta mahiyetten varoluşa geçiş, Kartezyen Döngü problemi ve zihin ile bedenin gerçek ayrımına rağmen birlik oluşturması sorunları, sistematik gerekçelendirme zincirinin eleştirel olarak denetlenmesinde örnekler olarak kullanılacaktır.
Son aşamada öğrencilerden, Descartes'ın düşünceyi kurma ve yürütme yönteminden hareketle kendi seçtikleri bir ontolojik problem için başlangıç ilkesi, kurucu önermeler, ara çıkarımlar ve sonuçtan oluşan kısa bir argüman geliştirmeleri istenecektir.
Bu argümanlar, biçimsel geçerlilik, öncüllerin gerekçelendirilmesi, kavramsal tutarlılık ve modal statü bakımından birlikte değerlendirilecektir.
Seminer problemi: Bir felsefi sistemin mantıksal kuruluşu nasıl ortaya çıkarılır ve bu çözümleme yöntemi bağımsız bir sistematik varlık düşüncesi üretmek için nasıl kullanılabilir?
Beklenen kazanım: Öğrencinin bir felsefi sistemin bütünsel gerekçelendirme zincirini yeniden kurabilmesi, zincirdeki mantıksal ve metafiziksel sorunları belirleyebilmesi ve aynı yöntemle kendi ontolojik düşüncesinin başlangıç ilkelerini, kurucu önermelerini ve çıkarımlarını geliştirebilmesi.
III. SEMİNERLERİN YÜRÜTÜLME YÖNTEMİ
Seminerler, yalnızca metnin açıklanması ve öğrencilerin bu açıklamaları dinlemesi biçiminde yürütülmeyecektir.
Her blokta ilgili meditasyonun temel problemi ortaya konulduktan sonra kurucu önermeler zinciri çözümlenecek; ana kıyaslar ve ara çıkarımlar öğrencilerin katılımıyla yeniden kurulacaktır.
Öğrencilerden, ileri sürülen sonuçların öncüllerden hangi hakla çıkarıldığını göstermeleri, çıkarımın geçerliliğini denetlemeleri ve gerekli gördükleri durumlarda eksik öncülleri belirlemeleri beklenecektir.
Bu süreçte Descartes'ın kendi argümanlarıyla seminer kapsamında gerçekleştirilen mantıksal yeniden kuruluşlar birbirinden ayrılacaktır.
Seminerlerin temel öğretim ilkesi, felsefi düşüncenin yalnızca sonuçlarının öğrenilmesi değil, bu sonuçların kuruluşunun bizzat öğrenci tarafından yeniden gerçekleştirilebilmesidir.
IV. SEMİNER SETİNİN GENEL SONUCU VE BEKLENEN AKADEMİK KAZANIM
Bu seminer seti, Descartes'ın İlk Felsefe Üzerine Meditasyonlar eserini, sistematik bir varlık düşüncesinin nasıl kurulup yürütüldüğünü gösteren örnek bir felsefi metin olarak ele almaktadır.
On iki blok boyunca öğrenciler, Descartes'ın hangi felsefi sonuçlara ulaştığını öğrenmekle kalmayacak; bu sonuçların hangi başlangıç ilkelerinden hareketle, hangi kurucu önermeler ve çıkarımlar aracılığıyla, hangi mantıksal ve modal ilişkiler içinde elde edildiğini inceleyeceklerdir.
Böylece bir felsefi sistemin yalnızca sonuçlarının değil, kuruluşunun da eleştirel değerlendirmeye tabi tutulabileceğini göreceklerdir.
Seminerlerin nihai akademik kazanımı, öğrencilerin üretilmiş bir felsefi düşüncenin mantıksal kuruluşunu bağımsız olarak çözümleyebilmeleri ve bu çözümleme yöntemini kendi sistematik felsefi düşüncelerini üretirken kullanabilmeleridir.
Bu bakımdan seminer seti, felsefe tarihi bilgisinin aktarımını aşarak, öğrencilerin bağımsız felsefi düşünce üretme ve üretilmiş düşünceyi gerekçeleri bakımından eleştirme yetkinliklerini geliştirmeyi amaçlamaktadır.



